ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಹಬ್ಬಗಳ ಸಂಭ್ರಮವೂ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಳೆಯಿಂದ ಹಸಿರಾದ ಪ್ರಕೃತಿ, ತುಂಬಿ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು, ಹೊಲ-ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವ ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯ… ಇವೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆ ಮನೆಮನೆಗಳಲ್ಲೂ ಹಬ್ಬದ ಸಡಗರ ಮನೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಶ್ರಾವಣದ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವುದು ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ. ನಾಗನ ಕಲ್ಲಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು, ಹುತ್ತಕ್ಕೆ ಹಾಲು ಎರೆಯುವುದು, ಹೂವು, ಅರಿಶಿನ-ಕುಂಕುಮ ಅರ್ಪಿಸುವುದು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಆದರೆ ಈ ಬಾರಿ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯಂದು ಪೂಜೆ ಮಾಡುವಾಗ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳೋಣ.

ನಾವು ನಾಗನಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವುದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅವನಿಗೆ ಬೇಕಾದದ್ದೇನಾ? ನಾಗನಿಗೆ ನಾವು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನೀಡುವ ಹಾಲು, ಹೂವು ಬೇಕೇ ಅಥವಾ ವರ್ಷವಿಡೀ ತನ್ನ ಸಹಜ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನೆಮ್ಮದಿಯಾಗಿ ಬದುಕಲು ಒಂದು ಜಾಗ ಬೇಕಾ?

ನಾಗನಿಗೆ ಹಾಲು ನೀಡುವುದೇ ಭಕ್ತಿಯೇ?

ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯಂದು ಹುತ್ತಕ್ಕೆ ಹಾಲು ಸುರಿಸುವುದು ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಆಚರಣೆ. ಆದರೆ ಹಾವುಗಳು ಮನುಷ್ಯರಂತೆ ಹಾಲನ್ನು ಕುಡಿಯುವ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲ. ಅವುಗಳಿಗೆ ಹಾಲು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಹಾರವೂ ಅಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಭಕ್ತಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹಾವುಗಳಿಗೆ ಹಾಲು ಕುಡಿಸುವುದು ಅವುಗಳ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯಾಗಬಹುದು. ಅದರ ಬದಲು ಹಾವುಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಾಸಸ್ಥಳವನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ.

ಹುತ್ತವನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು, ಹಾವುಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲದೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸುವುದು — ಇದೇ ನಿಜವಾದ ಕಾಳಜಿ.

ಒಂದು ಹುತ್ತ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಹಾವಿನ ಮನೆ ಅಲ್ಲ

ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುತ್ತವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಅದು ಹಾವಿನ ವಾಸಸ್ಥಾನ ಎಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಸ್ಥಳ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಜೀವಿಗಾಗಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಹುತ್ತ ಹಾಗೂ ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸಣ್ಣ ಜೀವಿಗಳು, ಕೀಟಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ ಬದುಕು ಕೂಡ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗ. ಹೀಗಾಗಿ ಹುತ್ತವನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುವುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಜೀವಿಯ ವಾಸಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲ; ಅದರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಸಣ್ಣ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.

ನಾಗನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ನಾವು ಮಾಡಬೇಕಾದದ್ದು ಏನು?

ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ಬಂದಾಗ ಹಾವುಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಹುತ್ತಕ್ಕೆ ಹಾಲು ಸುರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅವುಗಳ ಬದುಕಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವ ಪರಿಸರವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಬಹುದು. ಮನೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ ನಾಶ ಮಾಡದಿರುವುದು, ಹಾವುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಅವುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲದೆ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಹಾವು ರಕ್ಷಕರ ನೆರವು ಪಡೆಯುವುದು, ಹಾವುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಜನರ ಮುಂದೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸದಿರುವುದು — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೇಲಿನ ನಿಜವಾದ ಕಾಳಜಿಯೇ.

ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮುಕ್ತ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ಆಚರಿಸೋಣ

ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಪೂಜಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಚೀಲಗಳಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು, ಬಳಸಿದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಾಟಲಿ ಹಾಗೂ ಹೂವು-ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹುತ್ತದ ಬಳಿ ಬಿಟ್ಟು ಬರುವುದು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಈ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಗೆ ಪೂಜಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡೋಣ. ಹುತ್ತದ ಸುತ್ತ ಕಸ ಹಾಕದಿರೋಣ. ಹಾವುಗಳಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸುರಿಸದಿರೋಣ. ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಹಾವು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಭಯಪಡುವ ಜೀವಿ ಅಲ್ಲ, ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ಹೊಂದಿರುವ ಜೀವಿ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸೋಣ.

ನಾಗನಿಗೆ ನಾವು ಕೊಡಬಹುದಾದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉಡುಗೊರೆ

ನಾಗನಿಗೆ ಹಾಲು ಕೊಡುವ ಬದಲು ಒಂದು ಗಿಡ ನೆಡಬಹುದು.

ಹುತ್ತಕ್ಕೆ ಹೂವು ಅರ್ಪಿಸುವ ಬದಲು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿಡಬಹುದು.

ನಾಗನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ವಾಸಸ್ಥಳವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಬಹುದು.

“ನನ್ನ ಸುತ್ತಲಿನ ಯಾವುದೇ ಜೀವಿಗೆ ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ ತೊಂದರೆ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಜೀವಜಾಲವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ನನ್ನಿಂದಾದಷ್ಟು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ” ಎಂಬ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸಂಕಲ್ಪವೇ ದೊಡ್ಡ ಸಂದೇಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ನಮ್ಮ ಹಬ್ಬಗಳು ಕೇವಲ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ದಿನಗಳಾಗಬಾರದು. ಆ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಹಿಂದಿರುವ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ಸಂದೇಶವನ್ನೂ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ದಿನಗಳಾಗಬೇಕು.

ಈ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಗೆ ನಾಗನ ಕಲ್ಲಿಗೆ ಹೂವಿಡೋಣ. ಆದರೆ ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಗೂ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸೋಣ.

ಹುತ್ತಕ್ಕೆ ಹಾಲು ಸುರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ನಾಗನಿಗೆ ಬದುಕಲು ಜಾಗ ಉಳಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ.

ನಾಗನನ್ನು ದೇವರೆಂದು ಪೂಜಿಸುವ ನಮ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥ ಪಡೆಯುವುದು, ಆ ಜೀವಿಗೂ ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬದುಕುವ ಹಕ್ಕಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾವು ಗೌರವಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ.

ಈ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ — ಪೂಜೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಸಂಕಲ್ಪದ ಹಬ್ಬವಾಗಲಿ.